Γιατί δεν πιστεύουμε ό,τι μας λένε — και γιατί αυτό μας κάνει διαφορετικούς
Ανοίγεις τη βρύση και το νερό δεν πίνεται. Παίρνεις εμφιαλωμένα από το σούπερ μάρκετ, τα κουβαλάς στο σπίτι και πληρώνεις. Την ίδια μέρα ακούς ανακοινώσεις για «έργα», για «πρόοδο», για «αναγκαιότητες» — με αριθμούς που ακούγονται πειστικοί.
Ανάμεσα σε αυτό που ζούμε και σε αυτό που μας παρουσιάζουν υπάρχει ένα κενό. Οι Πολίτες Ζακύνθου δουλεύουν ακριβώς εκεί: ελέγχουμε πριν πιστέψουμε και ξεκινάμε από τα έγγραφα. Ο δημότης αξίζει την αλήθεια όσο αξίζει και πόσιμο νερό στη βρύση του.
Τι περνάει για «αλήθεια»
Ο Φρίντριχ Νίτσε δεν έγραψε για δήμους και γεωτρήσεις. Έγραψε όμως κάτι που ισχύει και στην τοπική πολιτική: αυτό που περνάει για «αλήθεια» συχνά δεν είναι ουδέτερη περιγραφή του κόσμου. Είναι αποτέλεσμα δύναμης. Ποιος ορίζει το πλαίσιο. Ποιος βάζει τον τίτλο. Ποιος αποφασίζει τι μετράει ως επιτυχία και τι ως αναπόφευκτο.
Δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε με κάθε του γραμμή. Αρκεί το ερώτημα που μένει:
Ποιος έχει το δικαίωμα να σου πει τι είναι πραγματικό, χωρίς να σου δείξει από πού το ξέρει;
Σήμερα η πληροφορία τρέχει πιο γρήγορα από την κρίση μας. Γι’ αυτό το ερώτημα δεν είναι πολυτέλεια. Η παραπληροφόρηση σπάνια έρχεται σαν χοντρό ψέμα. Έρχεται σαν μισή αλήθεια. Σαν αριθμός χωρίς παραδοχές. Σαν μακέτα που ζητούν να την «εγκολπωθείς», χωρίς την προμελέτη από την οποία θα βγει το ΦΕΚ.
Ο Νίτσε μίλησε επίσης για την άνεση της αγέλης: την ανάγκη να ανήκουμε γρήγορα, να απαντάμε με σύνθημα, να νιώθουμε ασφαλείς μέσα σε μια ταυτότητα. Δεν το λέμε για να περιφρονήσουμε κανέναν — το έχουμε νιώσει όλοι. Είναι πιο εύκολο να διαλέξεις στρατόπεδο παρά να ανοίξεις ένα έγγραφο. Πιο εύκολο να θυμώσεις παρά να μετρήσεις. Πιο εύκολο να πιστέψεις αυτόν που «μιλάει σαν εμάς» παρά να ρωτήσεις από πού το ξέρει.
Στη Ζάκυνθο, όμως, η ταυτότητα χωρίς έλεγχο δεν προστατεύει. Ξεγελάει.
Επιστημική επαγρύπνηση (epistemic vigilance)
Υπάρχει μια έννοια από τη γνωσιακή επιστήμη που περιγράφει αυτό που χρειαζόμαστε ως πολίτες: επιστημική επαγρύπνηση — στα αγγλικά epistemic vigilance.
Δεν σημαίνει «όλοι ψεύδονται, άρα δεν κοιτάζω». Σημαίνει ότι κάποιοι λένε αλήθεια και κάποιοι όχι — και ότι η διαφορά φαίνεται, αρκεί να κοιτάξουμε.
Τρία ερωτήματα αρκούν — στο τραπέζι, στο καφενείο, στο Δημοτικό Συμβούλιο:
- Ποιος μιλάει και τι έχει να κερδίσει ή να χάσει από τον τρόπο που παρουσιάζει τα πράγματα;
- Με ποια στοιχεία το στηρίζει — έγγραφο, μέτρηση, σύμβαση, ημερομηνία;
- Αν είχε δίκιο, τι θα έπρεπε να ισχύει — και μπορούμε να το ελέγξουμε μόνοι μας;
Χωρίς αυτά, αφήνουμε άλλους να διηγούνται τη Ζάκυνθο όπως τους βολεύει.
Παραδείγματα από το νησί
Δεν μιλάμε θεωρητικά. Μιλάμε για πράγματα που ήδη μετρήσαμε, δημοσιεύσαμε και αφήσαμε ανοιχτά για έλεγχο.
Το νερό
Όπου δεν βγαίνει πόσιμο νερό από τη βρύση, μια τετραμελής οικογένεια πληρώνει στην πράξη τρεις φορές: εμφιαλωμένο για πόση και μαγείρεμα, λογαριασμό στη ΔΕΥΑΖ για νερό που δεν πίνει, και φθορές στις συσκευές από το κακό νερό. Συντηρητικά: περίπου 1.600 € τον χρόνο — πάνω από 130 € τον μήνα. (Ανάλυση)
Στη Ζάκυνθο οικογένειες επιβαρύνονται κάθε χρόνο με κόστος ίσο με έναν έως δύο μισθούς — μόνο για να έχουν νερό που αλλού βγαίνει από τη βρύση. Το είχατε σκεφτεί ποτέ αυτό;
Τα σκουπίδια
Ο Δήμος πληρώνει σήμερα ιδιώτη 9.621.234,40 € για δύο έτη αποκομιδής. Η σύμβαση λήγει το 2028. Καταθέσαμε δημόσια μελέτη: με ίδια μέσα, ίδια υπηρεσία, περίπου 540.201 € λιγότερα τον χρόνο και 64 θέσεις εργασίας — με δώδεκα προτάσεις και όλα τα δεδομένα ανοιχτά, πριν μας πουν ότι «δεν γίνεται αλλιώς». (Μελέτη)
Η «διαχειριστική επάρκεια»
Η ΔΕΥΑ Ζακύνθου πιστοποιήθηκε ως «διαχειριστικά επαρκής». Την ίδια στιγμή, με βάση τις ίδιες τις αναλύσεις της επιχείρησης, στην πόλη της Ζακύνθου περίπου το 43% των σχετικών δειγμάτων υπερβαίνει τα όρια υφαλμύρωσης — χλωριούχα και νάτριο έως 8–9 φορές πάνω από το θεσμικό όριο. Ζητήσαμε τα έγγραφα της πιστοποίησης. (Επιστολή στη ΡΑΑΕΥ)
Δεν αμφισβητούμε λέξεις στον αέρα. Ανοίγουμε το έγγραφο και συγκρίνουμε αυτό που λέει με αυτό που μετράται.
Το λιμάνι
Όταν παρουσιάζεται μια οριζοντιογραφία και ζητείται να την «εγκολπωθούμε», απαντάμε απλά: δώστε την προμελέτη. Το Προεδρικό Διάταγμα δεν βγαίνει από τη μακέτα· βγαίνει από τη μελέτη. Και η πόλη — Open Mall πάνω από ένα εκατομμύριο ευρώ, ΣΒΑΚ, κυκλοφορία, ημερόπλοια, κάτοικοι — δεν μπορεί να σχεδιάζεται σε κομμάτια που δεν μιλούν μεταξύ τους. (Φάκελος λιμανιού)
Οι γεωτρήσεις
Στη Διαύγεια, τα εντάλματα ρεύματος των γεωτρήσεων της ΔΕΥΑΖ είναι δημόσια ποσά. Για τη Γ27 Κερί, η τεκμηριωμένη εκτίμηση κατανάλωσης πλησιάζει τα 48.000 € τον χρόνο· στο σύνολο του δικτύου, εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ετησίως. Γι’ αυτό δουλέψαμε προμελέτη ενεργειακής αυτονόμησης με εικονικό συμψηφισμό — για να δούμε αν ο λογαριασμός μπορεί να μειωθεί. (Προμελέτη)
Τι είμαστε
Οφείλουμε να είμαστε ξεκάθαροι. Δεν κάνουμε στείρα αντιπολίτευση. Οι Πολίτες Ζακύνθου λειτουργούμε ως παρατηρητήριο και think tank: μελετάμε, τεκμηριώνουμε και καταθέτουμε δημόσια.
Όποιος μας ακολουθεί, τα κίνητρά μας τα έχει ήδη καταλάβει. Δεν ξεκινάμε από τη θέση και μετά ψάχνουμε επιχειρήματα· ξεκινάμε από τα έγγραφα. Μας ενδιαφέρει να λυθεί το πρόβλημα — όχι να βγει μια ωραία ανακοίνωση.
Γι’ αυτό ελέγχουμε και προτείνουμε μαζί. Η κριτική χωρίς πρόταση είναι μισή δουλειά. Και ό,τι καταθέτουμε είναι στη διάθεση όποιου μπορεί να το αξιοποιήσει — της δημοτικής αρχής, των φορέων, των δημοτών.
Όλα γίνονται. Αρκεί να θέλουμε. Και αρκεί να μην πιστεύουμε ό,τι μας λένε, μόνο επειδή ειπώθηκε με σιγουριά.
Ο Νίτσε έγραψε ότι αυτό που περνάει για αλήθεια μπορεί να είναι εργαλείο δύναμης. Εμείς το μεταφράζουμε τοπικά: στη Ζάκυνθο χρειαζόμαστε πολίτες που ελέγχουν αυτά που τους λένε — με έγγραφα, με αριθμούς, με συγκεκριμένα αιτήματα.