Λύματα = Χρήματα; Ας κάνουμε τα μαθηματικά — και προς τις δύο κατευθύνσεις

Ο πρόεδρος της ΔΕΥΑΖ μάς χάρισε μια «μικρή μαθηματική ιστορία». Πήρε μια εποχιακή επιχείρηση, υπέθεσε 500 λίτρα νερού ανά άτομο την ημέρα, πολλαπλασίασε επί 150 άτομα, επί 120 ημέρες, επί 15 χρόνια, και κατέληξε σε 135.000 κυβικά μέτρα λυμάτων. Και μετά ρώτησε, με ύφος αθώο: «αυτά τα λύματα δεν πρέπει να πληρωθούν;». «Δεν είναι πολιτικό ερώτημα», μας είπε. «Είναι καθαρά μαθηματικό.»

Συμφωνούμε ότι τα μαθηματικά είναι χρήσιμα. Ας τα κάνουμε, λοιπόν, σωστά. Και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Μέρος Α΄ — Πώς δουλεύει στην πραγματικότητα το «Λύματα = Χρήματα»

Η ανάρτηση δεν είναι μαθηματικό κείμενο. Είναι ρητορική με μαθηματικό προσωπείο. Η μηχανή της έχει τρία βήματα: διαλέγει έναν μεγαλούτσικο συντελεστή (500 λίτρα/άτομο/ημέρα), τον πολλαπλασιάζει σε μια εντυπωσιακή αλυσίδα ετών για να βγάλει έναν τρομακτικό αριθμό, και μετά βάζει από κάτω τα «✔️ πέρασαν από δίκτυα; αντλιοστάσια; επεξεργασία;» ώστε το συμπέρασμα «άρα οφείλονται» να μοιάζει αυτονόητο. Η αριθμητική είναι εσωτερικά σωστή. Το πρόβλημα είναι τι προϋποθέτει σιωπηλά και τι υποκαθιστά.

1. Λαμβάνει ως δεδομένο αυτό ακριβώς που αμφισβητείται. Τα τσεκαρισμένα ερωτήματα («πέρασαν από δίκτυα, αντλιοστάσια, εγκαταστάσεις επεξεργασίας;») θεωρούν αποδεδειγμένο το ζητούμενο. Σε μεγάλο μέρος του νησιού, για χρόνια, η αποχέτευση λειτουργούσε με βόθρους, με ιδιωτικές διευθετήσεις ή χωρίς ολοκληρωμένο δημόσιο δίκτυο. Όπου δεν υπήρχε δίκτυο, η ΔΕΥΑΖ δεν παρείχε υπηρεσία και δεν επιβαρύνθηκε λειτουργικό κόστος για αυτές τις ροές — οπότε το «άρα οφείλονται» καταρρέει στη βάση του.

2. Τα κυβικά δεν είναι ο λογαριασμός. Το σύνθημα «Λύματα = Χρήματα» μεταχειρίζεται τον όγκο των λυμάτων ως τη χρεωστέα ποσότητα. Όμως σε όλες τις ΔΕΥΑ της χώρας το τέλος χρήσης αποχέτευσης δεν υπολογίζεται «ανά κυβικό λυμάτων». Υπολογίζεται ως ποσοστό επί της αξίας του καταναλισκόμενου νερού (τυπικά 45% έως 70% αναλόγως φορέα), χρεώνεται πάνω στον λογαριασμό ύδρευσης, και μόνο όπου υπάρχει δίκτυο ή δυνατότητα σύνδεσης. Άρα τα 135.000 κυβικά δεν είναι «χρέος». Είναι όγκος. Η ανάρτηση ανταλλάσσει αθόρυβα τον «όγκο» με την «οφειλή».

3. Το «δεν είναι πολιτικό, είναι μαθηματικό» είναι ακριβώς η πολιτική κίνηση. Τα μαθηματικά σού δίνουν τον όγκο. Δεν σου λένε ποιος οφείλει, με ποιο τιμολόγιο, με ποια νομική βάση, ποιος όφειλε να είχε κατασκευάσει το δίκτυο, γιατί δεν εκδόθηκαν λογαριασμοί τόσα χρόνια, και γιατί τώρα αναζητείται «συμμετοχική» χρηματοδότηση αντί για κανονική τιμολόγηση. Το να ντύνεις μια διοικητική και πολιτική επιλογή με αριθμητική είναι ο ορισμός της αποπολιτικοποίησης ως εργαλείου εντυπώσεων.

4. Αντιστρέφει την ευθύνη. Αν μια επιχείρηση χρησιμοποίησε δημόσιο δίκτυο επί 15 χρόνια χωρίς να τιμολογηθεί, η αποτυχία της τιμολόγησης βαραίνει τον φορέα — τη ΔΕΥΑΖ — όχι τον πελάτη. Δεν κατασκευάζεις αναδρομικά αφήγημα «αυτοί έπρεπε να πληρώσουν» για να καλύψεις ένα δικό σου εισπρακτικό κενό.

5. Αντιφάσκει με το ίδιο το σχέδιο χρηματοδότησης. Αν υπάρχει καθαρή, τιμολογήσιμη, βεβαιωμένη οφειλή, η απάντηση είναι μία και απλή: την τιμολογείς και την εισπράττεις μέσω του κανονικού τιμολογίου. Το ότι αντ' αυτού επιδιώκεται μια «συμμετοχική» χρηματοδότηση δείχνει ότι η καθαρή σχέση οφειλής δεν υφίσταται. Δεν μπορείς ταυτόχρονα να λες «είναι σαφές χρέος βάσει τιμολογίου» και «χρειαζόμαστε εθελοντικές εισφορές για να γίνει το έργο».

6. Διαλέγει νούμερα για να εντυπωσιάσει. Τα 500 λίτρα/άτομο/ημέρα είναι στο πάνω άκρο του εύρους· το «150 πελάτες» αφήνει σκόπιμα ασαφές αν εννοεί διανυκτερεύοντες ή περαστικούς· τα 120 ημέρες και τα 15 χρόνια στοιβάζονται για να μεγιστοποιήσουν τον αριθμό της βιτρίνας.

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι τα λύματα κοστίζουν να συλλεχθούν και να καθαριστούν. Αυτό είναι το προφανές. Το λαθραίο είναι το συμπέρασμα που γλιστράει από κάτω: ότι ο πολίτης χρωστάει, και ότι το χρέος προκύπτει «μόνο του» από έναν πολλαπλασιασμό.

Μέρος Β΄ — Η άλλη μαθηματική ιστορία: «Νερό = Χρήματα»

Κρατάμε ακριβώς το ίδιο εργαλείο. Και το γυρίζουμε προς τη σωστή κατεύθυνση. Μόνο που εδώ οι παραδοχές είναι συντηρητικές — το αντίθετο από τα φουσκωμένα 500 λίτρα.

👨‍👩‍👧‍👦 Μια τετραμελής οικογένεια. Σε περιοχή όπου, για πάνω από 15 χρόνια, δεν βγαίνει πόσιμο νερό από τη βρύση.

1️⃣ Νερό για πόση και μαγείρεμα 💧

Γιατί κανείς δεν μαγειρεύει με νερό που δεν πίνεται. Συντηρητικά, 3 λίτρα/άτομο/ημέρα:

4 × 3 = 12 λίτρα/ημέρα
12 × 365 = 4.380 λίτρα τον χρόνο
× 15 = 65.700 λίτρα (≈ 65,7 m³)
Με ~0,25 €/λίτρο: ~16.400 € σε εμφιαλωμένο νερό.

2️⃣ Ο λογαριασμός που πληρωνόταν κανονικά 🧾

Ταυτόχρονα, η ίδια οικογένεια πλήρωνε ~30 €/μήνα στη ΔΕΥΑΖ — για νερό που δεν μπορούσε να πιει:

30 × 12 × 15 = 5.400 €

3️⃣ Οι φθορές που δεν τις βλέπει κανείς 🔧

Το νερό με άλατα δεν φεύγει αθόρυβα — τρώει τις συσκευές:

καζανάκια που κολλάνε και αλλάζουν μηχανισμό κάθε 2–3 χρόνια
μπαταρίες και βρύσες με φραγμένα φίλτρα και χαλασμένους μηχανισμούς
πλυντήρια ρούχων και πιάτων με καμένες αντιστάσεις και μισή διάρκεια ζωής

Συντηρητικά, ~150 € τον χρόνο → σε 15 χρόνια ~2.250 €.

➕ Σύνολο: ~24.000 € για μία οικογένεια

Πληρωμένο τρεις φορές:

μία στη ΔΕΥΑΖ, για νερό μη πόσιμο,
μία στο ράφι του σούπερ μάρκετ, για το νερό που η ΔΕΥΑΖ όφειλε να δίνει,
και μία στον τεχνικό, για τις ζημιές που άφησε πίσω του το κακό νερό.

Το συμπέρασμα

Και τώρα τα ίδια ερωτήματα — ανάποδα:

✔️ Παρασχέθηκε η υπηρεσία για την οποία πληρωνόταν ο λογαριασμός;
✔️ Ήταν το νερό πόσιμο, όπως απαιτεί ο νόμος για νερό ανθρώπινης κατανάλωσης;
✔️ Αν όχι — ποιος χρωστάει σε ποιον;

Δεν είναι πολιτικό ερώτημα. Είναι καθαρά μαθηματικό. Και τα μαθηματικά έχουν μια κακή συνήθεια:

👉 Συνήθως λένε την αλήθεια.

Η αλήθεια είναι ότι 135.000 κυβικά λύματα που δεν πέρασαν ποτέ από δημόσιο δίκτυο δεν παράγουν οφειλή προς τη ΔΕΥΑΖ· παράγουν ένα ερώτημα για το ποιος δεν έφτιαξε το δίκτυο. Και ότι αυτά τα ~24.000 € ανά οικογένεια δεν εξαφανίζονται επειδή κάποιος θέλει να μιλάμε μόνο για τα λύματα των άλλων. 💧📊

Σημείωση μεθόδου

Οι παραδοχές του Μέρους Β΄ είναι σκόπιμα συντηρητικές. Η τιμή ~0,25 €/λίτρο και τα ~2–3 λίτρα/άτομο για πόση και μαγείρεμα είναι ενδεικτικά μεγέθη της αγοράς — σύγκρινέ τα με τα 500 λίτρα/άτομο που διάλεξε η αρχική ανάρτηση για να φουσκώσει το δικό της νούμερο. Η εκτίμηση των ~150 €/έτος για φθορές αφήνει σκόπιμα απ' έξω θερμοσίφωνα, ηλιακούς, καφετιέρες και σίδερα ατμού· η πραγματική επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη. Ο τρόπος χρέωσης του τέλους αποχέτευσης (ποσοστό επί της αξίας του νερού, όπου υπάρχει δίκτυο) ισχύει στις αντίστοιχες ΔΕΥΑ της χώρας. Το επίσημο, τοπικό τεκμήριο μη ποσιμότητας για τη συγκεκριμένη περιοχή και περίοδο (συστάσεις/αποφάσεις) συνοδεύει το άρθρο ως υποσημείωση κατά τη δημοσίευση.