Βελτιστοποίηση Δρομολογίων Αποκομιδής με Αισθητήρες Πληρότητας Κάδων
Η ιδέα σε μία πρόταση: αισθητήρες στάθμης σε δημοτικούς κάδους απορριμμάτων που μετρούν πόσο γεμάτος είναι ο κάθε κάδος, ώστε τα δρομολόγια αποκομιδής να προγραμματίζονται βάσει πραγματικής ανάγκης — άδειασμα εκεί που πραγματικά χρειάζεται, όχι σταθερό καθημερινό πέρασμα από κάθε σημείο ανεξαρτήτως αν ο κάδος είναι μισοάδειος ή ξεχειλισμένος. Λιγότερα χιλιόμετρα, λιγότερο καύσιμο, λιγότερες ώρες εργασίας για το ίδιο ή καλύτερο αποτέλεσμα καθαριότητας.
Γιατί είναι μεγάλη υπόθεση
Το μέγεθος της δαπάνης είναι ήδη δημόσιο και πρόσφατο: τον Ιούλιο 2026 ο Δήμος Ζακύνθου υπέγραψε σύμβαση με ιδιώτη ανάδοχο για την αποκομιδή απορριμμάτων σε όλο το νησί, αξίας €9.642.181,54 για δύο χρόνια — περίπου €4,8 εκατομμύρια τον χρόνο, με ρητή υποχρέωση καθημερινής αποκομιδής σε όλες τις Δημοτικές Ενότητες. Είναι από τις μεγαλύτερες μεμονωμένες λειτουργικές δαπάνες του Δήμου. Ακόμη και μονοψήφιο ποσοστό εξοικονόμησης καυσίμου/ωρών εργασίας σε ένα συμβόλαιο αυτού του μεγέθους μεταφράζεται σε δεκάδες χιλιάδες ευρώ τον χρόνο.
Η σύμβαση προβλέπει καθημερινή αποκομιδή ως βασικό όρο — κατανοητό ως ελάχιστη διασφάλιση καθαριότητας, ιδιαίτερα εν μέσω προβλημάτων στελέχωσης της Διεύθυνσης Καθαριότητας. Ταυτόχρονα, αυτό σημαίνει ότι σήμερα δεν υπάρχει τρόπος να ξεχωρίσει κανείς πού πραγματικά χρειάζεται καθημερινό πέρασμα (π.χ. πυκνοκατοικημένο κέντρο, παραλιακά μέτωπα το καλοκαίρι) από πού θα αρκούσε λιγότερο συχνό πέρασμα (π.χ. αραιοκατοικημένες αγροτικές περιοχές τον χειμώνα). Χωρίς δεδομένα πληρότητας, κάθε δρομολόγιο σχεδιάζεται με την ίδια συχνότητα παντού — η πιο ακριβή δυνατή προσέγγιση.
Η Ζάκυνθος έχει τεράστια εποχική διαφορά πληθυσμού. Οι ίδιοι κάδοι που ξεχειλίζουν τον Αύγουστο στα θέρετρα μπορεί να είναι μισοάδειοι τον Ιανουάριο στις ίδιες περιοχές. Ένα σύστημα βασισμένο σε πραγματική πληρότητα προσαρμόζεται αυτόματα σε αυτή τη διαφορά, ενώ ένα σταθερό πρόγραμμα αποκομιδής είτε σπαταλά πόρους τον χειμώνα είτε ρισκάρει υπερχείλιση το καλοκαίρι.
Οι αισθητήρες πληρότητας κάδων αναφέρονται ήδη ως πρώτη εφαρμογή στην ιδέα δικτύου LoRa Δήμου — αν το δίκτυο επικοινωνίας χτιστεί πάνω στην υποδομή αυτόνομου οδοφωτισμού, το κόστος επικοινωνίας μοιράζεται με τις υπόλοιπες εφαρμογές αντί να επιβαρύνει μόνο αυτό το έργο.
Τι χρειάζεται προσοχή πριν προχωρήσει: η σύμβαση με τον ιδιώτη ανάδοχο υπογράφηκε ήδη τον Ιούλιο 2026 για διετία με σταθερούς όρους (καθημερινή αποκομιδή) — άρα βραχυπρόθεσμα η βελτιστοποίηση δεν αλλάζει το ποσό που πληρώνει ο Δήμος στο τρέχον συμβόλαιο, εκτός αν προβλέπεται ρήτρα αναπροσαρμογής βάσει επιτελεσθέντος έργου. Το πραγματικό όφελος θα φανεί (α) στον επόμενο διαγωνισμό, όπου δεδομένα πληρότητας θα επιτρέψουν να ζητηθεί ρεαλιστική, όχι μέγιστη, συχνότητα δρομολογίων ανά περιοχή/εποχή, και (β) σε τυχόν ίδιους πόρους καθαριότητας που διατηρεί ο Δήμος (πεζή, πράσινο, όπως αναφέρεται στη σύμβαση). Χρειάζεται επίσης πρόσβαση σε πραγματικά δεδομένα δρομολογίων/καυσίμων του αναδόχου για να τεκμηριωθεί ποσοτικά η αναμενόμενη εξοικονόμηση.
Πιθανές πηγές χρηματοδότησης
Ενδεικτικά προγράμματα σχετικά με ψηφιακή/έξυπνη διαχείριση αποβλήτων ΟΤΑ — να ελεγχθεί η τρέχουσα κατάστασή τους:
Δράσεις ψηφιοποίησης υπηρεσιών καθαριότητας δήμων (αισθητήρες, GPS στόλου, λογισμικό βελτιστοποίησης δρομολογίων) εντάσσονται περιοδικά σε προγράμματα ψηφιακού μετασχηματισμού ΟΤΑ και στα Περιφερειακά Προγράμματα. Χρειάζεται έλεγχος ενεργών προσκλήσεων.
Το Πράσινο Ταμείο έχει κατά καιρούς χρηματοδοτήσει εξοπλισμό και συστήματα για βελτίωση διαχείρισης αστικών στερεών αποβλήτων σε δήμους. Άξιο ελέγχου για τον τρέχοντα κύκλο.
Το χαμηλότερο ρίσκο σημείο εισόδου: ο Δήμος μπορεί να αρχίσει να συλλέγει δεδομένα πληρότητας με μικρό αριθμό πιλοτικών αισθητήρων ήδη τώρα, ώστε να έχει τεκμηριωμένα στοιχεία έτοιμα για τον επόμενο διαγωνισμό αποκομιδής — διαπραγματεύοντας ρεαλιστική συχνότητα ανά περιοχή αντί για καθολική καθημερινή αποκομιδή, με αναμενόμενο αντίκτυπο απευθείας στο επόμενο συμβατικό τίμημα.
Σχετικά: Δίκτυο LoRa Δήμου — η κοινή υποδομή αισθητήρων που θα το υποστήριζε· Αποκομιδή με ίδια μέσα μετά τη λήξη της σύμβασης — τι γίνεται όταν λήξει η τρέχουσα σύμβαση το 2028.