Απευθείας ανάθεση Master Plan παραλιακού μετώπου: διαφάνεια ή εξαίρεση;

Χθες παρακολουθήσαμε στο ΔΣ την παρέμβαση του Γεώργιου Μοθωναίου σχετικά με μια απευθείας ανάθεση. Θα ήθελα να διευκρινίσω κάποιες λεπτομέρειες ώστε να ενημερωθούν και οι πολίτες περισσότερο.

Ο Δήμος Ζακύνθου ανέθεσε, με απευθείας ανάθεση αξίας 37.200 € (30.000 € + ΦΠΑ), την εκπόνηση Master Plan για τη «λειτουργική αναβάθμιση του παραλιακού μετώπου» — σε εταιρεία με έδρα την Κηφισιά. Η πρόσκληση εκδόθηκε στις 31/12/2025, με προθεσμία προσφοράς την 07/01/2026.

Δεκαέξι μόλις ημέρες νωρίτερα, στις 15/12/2025, το Υπουργείο Ανάπτυξης είχε εκδώσει την εγκύκλιο 99864/2025, που υπενθυμίζει στις αναθέτουσες αρχές ακριβώς τις υποχρεώσεις τους όταν προσφεύγουν σε απευθείας ανάθεση. Δηλαδή, η διοίκηση μόλις είχε λάβει γραπτές, αναλυτικές οδηγίες σχετικά.

Η πρόσκληση σε έναν μόνο φορέα δεν είναι από μόνη της παράνομη. Η ίδια η εγκύκλιος το λέει ρητά: «Η πρόσκληση δύναται να απευθύνεται και σε ένα μόνο οικονομικό φορέα». Το ζήτημα δεν είναι μόνο τι επιτρέπεται — είναι αν τηρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει ο ίδιος ο νόμος, και τι επιλέγεται όταν υπάρχει εναλλακτική.

Η εγκύκλιος υπενθυμίζει ότι οι απευθείας αναθέσεις συνιστούν εξαιρετικές διαδικασίες, κατά παρέκκλιση του θεμελιώδους κανόνα που είναι η διενέργεια διαγωνισμού. Και απαιτεί από τις αρχές να προγραμματίζουν εγκαίρως και ορθολογικά τις ανάγκες τους, να μην προβαίνουν σε τεχνητές κατατμήσεις, και να καθορίζουν με σαφήνεια το αντικείμενο της σύμβασης.

Σαφήνεια αντικειμένου; Στη μελέτη 83/2025 η Τεχνική Περιγραφή αναφέρει ως αντικείμενο «τη βελτιστοποίηση της αρχιτεκτονικής προμελέτης για την κατασκευή κλειστού γηπέδου καλαθοσφαίρισης» — ενώ όλα τα υπόλοιπα τεύχη μιλούν για το παραλιακό μέτωπο. Προφανώς πρόκειται για τυπογραφικό λάθος, μία «αντιγραφή-επικόλληση» από άλλη μελέτη. Κι όμως, αυτό ακριβώς το αθώο λάθος είναι αποκαλυπτικό: εκτός κι αν σχεδιάζεται όντως να χτιστεί κλειστό γήπεδο μπάσκετ στο Κρυονέρι, δείχνει την προχειρότητα με την οποία συντάσσονται οι μελέτες για αναθέσεις που θεωρούνται εκ των προτέρων «σίγουρες». (Έχω μία επιφύλαξη σε περίπτωση που πράγματι κλειστό γήπεδο μπάσκετ στο Κρυονέρι! 😛)

Το ίδιο ρητή είναι η εγκύκλιος και για την τιμή: ο τρόπος υπολογισμού της εκτιμώμενης δαπάνης πρέπει να αποδεικνύεται με προηγούμενη διενέργεια έρευνας αγοράς, η οποία είναι υποχρεωτικά διενεργούμενη διαδικασία πριν την αποστολή της πρόσκλησης. Η αξία εδώ είναι ακριβώς 30.000 € καθαρά — δηλαδή στο απόλυτο ανώτατο όριο της απευθείας ανάθεσης. Πού είναι η τεκμηριωμένη έρευνα αγοράς που οδήγησε σε αυτό, και μάλιστα στο πλαφόν; Ποια είναι τα παραδοτέα και η τιμή τους;

Και κάτι ακόμη: η εγκύκλιος ζητά να καθορίζονται στην πρόσκληση σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για την επιλογή του αναδόχου, με στόχο να καθίσταται εφικτός ο έλεγχος της λελογισμένης χρήσης των δημόσιων πόρων. Αυτός είναι ο πραγματικός σκοπός των κανόνων: όχι η γραφειοκρατία, αλλά η δυνατότητα του πολίτη να ελέγχει πώς ξοδεύεται το δημόσιο χρήμα.

Όταν υπάρχει η δυνατότητα διαγωνιστικής διαδικασίας — ακόμη και ανοιχτού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για ένα έργο ταυτότητας όπως το παραλιακό μέτωπο της πόλης μας — αυτή αποτελεί τη βασική εγγύηση διαφάνειας και ίσης μεταχείρισης. Η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν χτίζεται με το «επιτρέπεται», αλλά με την επιλογή του πιο διαφανούς δρόμου εκεί που υπάρχει.

Τι προτείνουμε αντί γι' αυτό

Η κριτική δεν έχει νόημα χωρίς εναλλακτική. Ζητάμε λοιπόν δύο πράγματα, που δεν κοστίζουν τίποτα και ανήκουν εξ ολοκλήρου στη διακριτική ευχέρεια του Δήμου:

1. Χρήση δημοτικού μητρώου προμηθευτών — και για υπηρεσίες και για προμήθειες:
Ακόμη και όταν ο νόμος επιτρέπει την απευθείας ανάθεση, τίποτα δεν εμποδίζει τον Δήμο να καλεί περισσότερους από έναν φορείς μέσα από ένα ανοιχτό, δημόσιο μητρώο. Έτσι διενεργείται πραγματική έρευνα αγοράς — όπως ακριβώς απαιτεί η εγκύκλιος — και το κυριότερο: ενισχύεται η τοπική αγορά. Μηχανικοί, μελετητές και επιχειρήσεις της Ζακύνθου αποκτούν ίση πρόσβαση, αντί κάθε ανάθεση να καταλήγει εκτός νησιού. Το δημόσιο χρήμα του τόπου να μένει, όσο γίνεται, στον τόπο.

2. Ειδικό κεφάλαιο σκοπιμότητας και τεκμηρίωσης κόστους σε κάθε μελέτη:
Πριν από κάθε ανάθεση, η μελέτη να περιλαμβάνει χωριστή ενότητα όπου τεκμηριώνεται γιατί χρειάζεται η σύμβαση και πώς προκύπτει το ακριβές ποσό — με αναλυτικό υπολογισμό και στοιχεία έρευνας αγοράς. Όχι ένα «στρογγυλό» νούμερο που τυχαίνει να πέφτει ακριβώς στο όριο των 30.000 €, αλλά ένας προϋπολογισμός που ο κάθε πολίτης μπορεί να ελέγξει και να καταλάβει.

Αυτά δεν είναι υπερβολικές απαιτήσεις. Είναι το ελάχιστο που μετατρέπει τη διαφάνεια από σύνθημα σε πράξη — και η αυτοδιοίκηση που σέβεται τους πολίτες της δεν έχει κανέναν λόγο να τα φοβάται.

Πηγές:
• Πρόσκληση Δήμου Ζακύνθου 25PROC018290165 / αρ. πρωτ. 32591 (31/12/2025) – Μελέτη 83/2025, ΑΔΑ: ΨΥΔΥΩΡ1-2ΧΚ
• Εγκύκλιος 99864/15-12-2025, Υπουργείο Ανάπτυξης – Γενική Γραμματεία Εμπορίου